Oud symbool, nieuwe triomf in het stadshart

Midden in het centrum van Alphen aan den Rijn staat een blikvanger die werelden verbindt: verleden en toekomst, kunst en techniek, schoonheid en functionaliteit. Deze imposante triomfboog herbergt namelijk een slim waterfiltersysteem. Daarmee past het naadloos in het programma Gezond Stadshart, waarmee de gemeente werkt aan een groene en gezonde binnenstad.

Verborgen waterfilter

Op het Aarplein is een stoere triomfboog verrezen van zo’n drie bij drie meter. Het kunstwerk is gemaakt van cortenstaal; een weervaste staalsoort die aan de buitenkant gaat roesten, maar het dieper gelegen materiaal afschermt door middel van een fluweelachtige, beschermende oxidehuid. Het is niet alleen een kunstwerk, maar een kunstwerk met een functie: in de boog zelf zit een ingenieus waterfiltersysteem verstopt. Onder het Aarplein is namelijk een waterbuffer aangelegd met ruimte voor maar liefst 500.000 liter water.

Deze waterbuffer is een pilot om te oefenen met hergebruik van regenwater. Deze pilot is mogelijk door een subsidie uit het Europese GreenLED Life programma; een project om oplossingen te vinden voor de uitdagingen die klimaatverandering in stedelijke gebieden met zich meebrengt. In natte perioden vangt dit bassin regenwater op, en in droge tijden kan dit water worden opgepompt om planten en bomen water te geven. Dit water wordt gefilterd door een laag grond met helofyten, dat zijn zuiverende planten, en vervolgens door een UV-lamp. De triomfboog verbergt de kast waarin de UV-lamp zit.

Triomf aan de limes

De boog is ontworpen door Mothership, een bureau dat kunstprojecten voor de openbare ruimte ontwikkeld en realiseert. Jeroen Everaert, oprichter van Mothership, vertelt: “Wij zagen het als een kans om een heel nuttig en functioneel systeem te verpakken in een vorm die iets vertelt over de gemeente Alphen aan den Rijn. De uitvinders van de triomfboog zijn namelijk de Romeinen: zij bouwden zo’n boog na een overwinning.”

Zoals veel Alphenaren weten hebben de Romeinen hier een belangrijke rol gespeeld. De Rijn vormde de grens van het Romeinse rijk, de limes, en aan de oever vond je de legerplaats Albanianae. “Deze geschiedenis is onderdeel van de identiteit van Alphen,” zegt Everaert, “daarom is het belangrijk om dat verhaal te blijven vertellen door zichtbare elementen in het centrum. Zo ga je een stad op een andere manier beleven.” Een klein detail: de triomfboog staat aan de andere kant van de limes, de Lage Zijde. Daar waren de Romeinen nu net níet. “Maar dat de boog daar nu staat zou je juist als een overwinning kunnen zien”, lacht hij.

Gezond Stadshart

Dit kunstwerk sluit naadloos aan op het programma Gezond Stadshart van de gemeente Alphen aan den Rijn. Gerard van As, wethouder Ruimtelijke ontwikkeling, vertelt: “Wij zijn in contact gekomen met Mothership via het Platform Binnenstadsmanagement. Een leuk feit is trouwens dat dit platform ons programma Gezond Stadshart in 2025 heeft uitgeroepen tot meest vernieuwende binnenstadproject van dat jaar. Het doel van Gezond Stadshart is het bevorderen van de positieve gezondheid van onze inwoners, door onze binnenstad de groenste en gezondste van het Groene Hart te maken.”

Het idee van de triomfboog van Mothership past hierbij uitstekend, volgens Van As: “Het project is niet alleen groen en gezond, maar een kunstwerk als dit zorgt er ook voor dat er wat te beleven is in het centrum. Want daar gaat gezondheid ook over: fysiek en mentaal actief blijven, door bijvoorbeeld door een mooi en aantrekkelijk centrum te lopen. Kunstuitingen in de openbare ruimte dragen hieraan bij.”

Beleven

Dat beleven gebeurt trouwens niet alleen door het bekijken van de boog en het scannen van de QR-code met meer informatie over het verhaal – zowel van de Romeinen als van de waterbuffer. Dat vindt dadelijk óók plaats door de workshops die rondom het project worden georganiseerd, waarin zowel de Romeinen als de groene omgeving aan bod komen.

“Denk bijvoorbeeld aan een workshop over welke eetbare planten je in de openbare ruimte kunt vinden”, vertelt Everaert. “Dankzij Archeon weten we dat de Romeinen hebben enorm veel planten en bomen geïmporteerd. Dus sommige van de fruitbomen in Boskoop hebben we dankzij die ‘rare jongens’. Maar sommige planten groeien ook gewoon tussen de tegels, zoals rucola. Die kunnen we dan onderweg ergens plukken.”

Kom kijken

27 mei is de officiële opening van de triomfboog; iedereen is van harte welkom om het project te bezichtigen en vragen te stellen. Later dit jaar verschijnt er nog een vergelijkbaar kunstwerk aan de Paradijslaan op de Hoge Zijde: een aquaduct waarbij water wordt omgeleid. “Dat is een Romeinse uitvinding”, vertelt Van As. “Nederland heeft een lang verleden van water zo snel mogelijk afvoeren, daardoor zijn we groot geworden. Maar nu het klimaat verandert, moeten we leren hoe we het water kunnen vasthouden. Zo grijpen dankzij dit soort kunstwerken heden en verleden in elkaar.”